अमेरिकेतले नवे ओबामानॉमिक्स - 13 Nov 2008, 1603 hrs IST

चेंज... हा जादुई शब्द घेऊन निवडणुकीच्या मैदानात उतरलेल्या ओबामांनी ' येस वी कॅन ' म्हणत क्रांती घडवल
ी. अमेरिकेचे पहिले कृष्णवर्णीय अध्यक्ष म्हणून ओबामा जानेवारीमध्ये सूत्रं हाती घेतील. पण या नव्या सत्ताबदलांमुळे अमेरिकेच्या अर्थकारणातही नवे वारे वाहतील असे म्हटले जाते. आधीच आर्थिक मंदीच्या गर्तेत सापडलेल्या अमेरिकेला हे नवे वारे तारतील की बुडवतील हे येणारा काळच ठरवेल.

ओबामा काय काय करू शकतील , याचा जगभरातले अंदाज अर्थतज्ज्ञ लावत आहेत. अमेरिकेतल्या अर्थव्यवस्थेला तारण्यासाठी ओबामानोमिक्सचे काय काय फंडे असू शकतात हे थेट वॉल स्ट्रीटवरून सांगताहेत , अर्थतज्ज्ञ अमित रहाळकर ...

१. टॅक्स रिडक्शन 

अमेरिकाची अर्थव्यवस्था ही ६० टक्के कन्झ्युमर कंझप्शनवर चालते. अमेरिकाचा समान्य नागरिक मूळात खर्चिक स्वभावाचा आहे आणि जरा पैसा हातात खेळू लागला की तो तुम्हाला तो शॉपिंग करताना दिसेल. मात्र सध्याच्या झंझावातात बहुतेक लोक त्यांच्या खर्चावर आळा घालून आहेत. अशा वेळी सामन्य माणसाच्या हातातील रोख रक्कम वाढवण्यासाठी बराक ओबामा टॅक्स कट्स करू शकतील. या वार्षीच्या एप्रिल महिन्यात बुश सरकार ने १६ , ८०० करोड डॉलरचे टॅक्स रिबेट्स चेक्स लोकांपर्यंत पोहचवले होते. मात्र त्याचा फारसा परिणाम झाला नव्हता. त्याला एक कारण म्हणजे सरकारने ठराव पास केल्यापासून ते लोकांपर्यंत चेक्स पोहचायला बराच अवधी लागला. मात्र ओबामा सरकारने टॅक्स ब्रॅकेट्समध्ये जर बदल केले तर ते बदल लोकांना ताबडतोब त्यांच्या मासिक पगारात दिसतील.

२. इंट्रेस्ट रेट्स कट्स 

ओबामा हा उपाय करू शकतील पण यात आता त्यात फारसा दम राहिलेला नाही. मागील वर्षीच्या ऑगस्ट महिन्यापासून बुश सरकारने तीन टक्क्यानी रेट्स कमी केले आहेत. गंमत म्हणजे बाकी देशानी याच दरम्यान व्याजाचा दर पाव टाक्यांनी वर नेला. परिणाम आपण पाहतच आहोत. अमेरिकन मार्केट युरोपिअन आणि एशियन मार्केटपेक्षा यामध्ये कमी पडले. बॅंक ओफ इंग्लंडने या आठवड्यात त्यांच्या व्याजाचा दर ४.५ % पासून ३% वर आणला. भारतीय रिझर्व बॅंकेनेसुद्धा दर कमी करून ५.५% वर आणला आहे. मात्र ओबामा सरकार सध्याच्या १% दराहून अजून फारसा दर खाली नेऊ शकतील असे वाटत नाही.

३. डायरेक्ट इन्वेस्टमेंट्स 

फ्रान्स सरकारने इतक्यातच आश्वासन दिलंय की ते तीन लाख अर्धवट बांधलेली घरे विकत घेणार आहेत. जर्मन सरकारने ३००० करोड डॉलर्सची रक्कम बाजूला ठेवली आहे. ही रक्कम सरकार टॅक्स ब्रेक्स व स्टेट-बॅक्ड लोन्ससाठी उपयोगात आणणार आहेत. बुश सरकारने गेल्या महिन्यात २५ हजार करोड डॉलर्सची रक्कम बाजारातील १० मोठ्या बॅंकांमध्ये गुंतावण्यात वापरली आहे. शिवाय १२ हजार करोड डॉलर्सची रक्कम AIG कंपनीमध्ये आणि २९०० करोड डॉलर बेआर स्टर्न्स बॅंकेला वाचवण्यास वापरली आहे. जनरल मोटेर्स व फोर्ड दिवाळे घोषित करण्याच्या ऊंबरठ्यावर ऊभे असल्याने ओबामा सरकार ह्या दोन कंपनीमध्येसुद्धा पैसा गुंतवतील असा कयास करण्यास हरकत नाही.

पण सूत्रे हातात घेण्यास ओबामांना अजून दोन महिने आहेत. या कालावधीत कॉंग्रेसचे एक अधिवेशन आहे. हे बुश सरकारच्या कालावधीतले शेवटचे अधिवेशन असल्याने सरकार कुठलेही निर्णायक पाऊल उचालण्यास मुळीच उत्सूक नाही. अशा परिस्थितीत ओबामाना बुश सरकारवर दबाव आणून वरीलपैकी काहीतरी करायला भाग पाडणे आवश्यक आहे. या प्रयत्नात ते कितपत यशस्वी होतील, हे कोडे लवकरच उलगडेल.


-अमित रहाळकर


http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/msid-3737074,prtpage-1.cms

वॉल स्ट्रीटवरचा शिमगा थांबणार कधी - 4 Nov 2008, 1831 hrs IST

सध्या जगभर सर्वत्र मंदीचे वारे वाहताहेत. अमेरिकेतील मोठमोठ्या कंपन्याच्या निघालेल्या दिवाळ्यानंतर जगभर पसरलेले हे लोण थांबायचे नाव घेताना दिसत नाही. मंदीचा हा फेरा कधी थांबणार ? त्यात आणखी कितीजण भरडले जाणार ? ... याचा थेट वॉल स्ट्रीटवरून खास ' मटा ऑनलाइन ' साठी वेध घेताहेत अर्थतज्ज्ञ अमित रहाळकर.
.............................................

वॉल स्ट्रीटवर दिवाळीआधी मंदीचा शिमगा साजरा झाला तो अजूनही संपला नाही. त्याचे परिणाम जगभरातल्या बाजारावर होत असून सर्वत्र आर्थिक मंदीची बोंबाबोंब सुरू आहे. जागतिक आर्थिक मंदीची ही आगीचे चटके आपल्या घराला तर लागणार नाही ना ? अशी चिंता जगातल्या प्रत्येकाला लागलीय. पण ही मंदी टाळता येणे अशक्य असून, आपण फक्त ती आपल्याला कशी कमी शेकेल याची काळजी घेऊ शकतो.

आर्थिक जगातील उठणा-या सध्याच्या या वादळात अमेरिकेतील हाउसिंग सेक्टरचा फुगा फुटलेला दिसतो. त्याचं मूळ या आधीच्या टेक्नॉलॉजीच्या फुग्यात दिसेल. १९९३ मध्ये सायबरजगात नेटस्केप हा वेब ब्राउझर लाँच झाला आणि इंटरनेट सामान्य माणसापर्यंत पोहोचले. त्यानंतर सिलिकॉन वॅलीमध्ये दर आठवड्याला एक कंपनीजन्माला येऊ लागली आणि पाहता पाहता शेअर बाजारही वर जाऊ लागले.

१९९८ च्या ' एशिअन टायगर्स ' च्या लोच्यानंतर आणि Y2K ची तयारी म्हणून फेडरल बँकेचे गव्हर्नर अलॅन ग्रीनपीस यांनी केलेले बदल शेअर बाजाराला चांगलेच मानवले. जानेवारी २००० मध्ये शेअर बाजार ११७०० च्या शिखरावर गेला. पण जसे जसे लोकांना कळले की इंटरनेट कंपन्या नफ्यात नसून तोट्यात आहेत तसे शेअर बाजार घसरत गेले. त्यातच ११ सप्टेंबर २००१ रोजी वर्ल्ड ट्रेड सेंटर उद्ध्वस्त झाले आणि शेअर बाजारही कोसळला.

टेक्नोलॉजीचा फुगा फुटला आणि अनेक कंपन्यांनी दिवाळखोरी जाहीर केली. त्यातही ग्लोबल क्रोसिंग आणि कॉर्निंगसारख्या कंपन्या ऑप्टिकल फायबरच्या उत्पादनात आघाडीवर होत्या. २००० सालच्या सुमारास त्यांनी अटलांटिक महासागराच्या तळाशी फायबर ऑप्टिकचे जाळे विणून अमेरिकेला युरोप व आशिया खंडाशी जोडले होते. गंमत म्हणजे त्यामुळे २००२ च्या मंदीच्या काळातही टेलिकम्युनिकेशन आणि इंटरनेट स्वस्त झाले. या संवादक्रांतीमुळे मॅन्युफॅक्चरिंग आणि आयटी आउटसोर्सिंगच्या क्षेत्रात तेजीचे वारे वाहू लागले. यामुळे विकसनशील देशांमध्येही सधन माणसांची संख्या वाढू लागली.

त्याच सुमारास दोन घटना घडल्या. पहिली म्हणजे फेडरल बॅंकेने व्याजाचे दर कमी झाले. दुसरी असे फेनी आणि फेडल मॅक यांच्यावर अकाउंट्समध्ये झालेल्या गैरव्यवहाराची चौकशी सुरू झाली. त्यामुळे त्यांचा गृहउद्योग क्षेत्रात गहाण व्यवहारांमधला वाटा ४० टक्क्यावरून ३ टक्क्यापर्यंत घसरला. त्यामुळे लोक गुंतवणुकीचे नवे मार्ग शोधू लागले आणि रिअल इस्टेटमध्ये पैसे गुंतवू लागले.

टेक्नोलॉजी क्षेत्रातीव हा फुगा फुटल्यानंतर बॅंका नव्या धंद्यासाठी भुकेल्या होत्या. नवीन कर्जदारांचे कर्ज MBs, CDOs सारख्या उत्पादनाचा जन्म होऊ लागला. फेनी आणि फेडलची गहाण बाजारातील गुंतवणूक कमी झाल्याने त्याची जागा हेज फंड घेऊ लागले. त्यामुळे एक नवीन श्रुंखला जन्म घेऊ लागली. या श्रृंखलेमुळे लोकांना कर्ज देणा-या मॉर्टेज कंपन्या आपले कर्ज बॅंकांना विकू लागल्या.

बॅंका हे कर्ज हे ' हेज फंड ' ना विकू लागल्या. ' हेज फंड ' ते कर्ज गुंतवणूक संस्थांना विकण्यास सरुवात केली. त्यामुळे या कर्जाबाबत संगीतखुर्चीचा खेळ सुरू झाला. या सा-यामुळे बाजारातील मागणी वाढली आणि त्याचे निकष सोपे झाले. त्यामुळे कर्ज सहज आणि हवे तेवढे मिळू लागले. प्रत्येकजण आपापल्या फायद्याचा विचार करू लागला पण त्यामुळे भविष्यात काय वाढलेय याचा कोणीच विचार केला नाही.

हळूहळू या श्रुंखलेतले घटक वाढू लागले. काही वर्षातच त्यात विविध देशांच्या विविध फंड येऊ लागले. तशा आणखीही अनेक खेळाडूंचा समावेश झाला. त्याचा परिणाम शेअर बाजारावारही दिसू लागला आणि मागील वर्षीच्या ऑक्टोबरच्या सुमारास अमेरिकन शेअर बाजार १४ हजाराच्या पल्याड गेला.

खरे तर नियंत्रण संस्थेने या अखंड श्रुंखलेला ओळखून या कर्जांवर मर्यादा आणणे गरजेचे होते. परंतु सिक्युरिटायझेशनमुळे आणि सीडीएस इन्शुरन्समुळे बॅकेच्या पुस्तकावर फार थोडे कर्ज दिसत होते. त्यामुळे नियंत्रण संस्थांचे हात बांधले गेले. अशा वेळी रेग्युलेशनचे नियम बदलणे गरजेचे होते. पण फेडरल बँकेचे गव्हर्नर ग्रीनस्पॅन आणि रिपब्लिकन सरकाय हेच मुळे प्रो-मार्केट तत्त्वाचे असल्यामुळे ते नियम बदलले गेले नाही आणि असेटचा फुगा अधिकाधिक वाढू लागला.

अखेर हा फुगा फुटला... बेअर स्टेन्स या हेज फंजाने कुवतीपेक्षा जास्त कर्ज देऊ केले आणि ते बंद पडले. पत्त्यांचा हा मनोरा कोसळू लागला. बेअर स्टेन्स या वर्षी मार्च मध्ये तर लेहमनने सप्टेंबरमध्ये दिवाळे घोषित केले. कंट्रीवाइड या मॉर्टेज लेंडरला तसेच मेरिल लिंचला बँक ऑफ अमेरिकाने विकत घेतले. जगभर बॅंकिग सिस्टिमला धक्का पोहोचला.

हे वादळ अजून एक वर्ष तरी चालू राहिल. या साखळीत अनेक घटक होते आणि त्यामुळेच फार गुंता झाला. पण आता अर्थव्यवस्था थोडीशी सावरू लागली आहे. पण अजूनही नियमांमध्ये अमुलाग्र बदल करणे आवश्यक आहे. तसेच नव्या अध्यक्षांचे काय धोरण असेल याकडे बाजाराचे लक्ष लागून राहिले आहे.

भारताबाबत सांगायचे तर या दशकातील प्रगती ही मुख्यतः आयटीमुळे झाली. हे आयटी सेक्टरच अमेरिकन क्लायंट्स आणि बॅकिंगवर अवलंबून आहे. त्यमुळे मंदीच्या आगीची झळ आपल्यापर्यंत निश्चितच पोहोचेल. पण त्यात फार नुकसान होईल असे म्हणता येणार नाही.

त्यामुळे काय होईल, त्याची वाट पाहणेच आपल्या हाती आहे.... 


-अमित रहाळकर 
http://maharashtratimes.indiatimes.com/articleshow/msid-3673415,prtpage-1.cms